Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης: Πως μέσα από την αναβάθμιση γεννιέται η υποβάθμιση

Το oladeka.com σας παρουσιάζει τις θέσεις και τα συμπεράσματα των Προέδρων Δημοτικών Κοινοτήτων Ελλάδος όπως αυτά διαμορφώνονται μετά την ψήφιση του Νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης και Δημοτικές Κοινότητες

Μια Σχέση Αντιφατική – Συγκεντρωτισμός Εναντίων Αποκεντρωτισμού

Πως μέσα από την αναβάθμιση γεννιέται η υποβάθμιση

Εκλογικό σύστημα vs. Λαϊκής ετυμηγορίας

Γενικό θετικό αποτέλεσμα: Κυβερνησιμότητα και αποτελεσματικότητα με την αποτροπή «ακυβερνησιών» και πολιτικών δυστοκιών Αντίφαση: Υποψηφιότητες εξαρτημένες από παραταξιακά ψηφοδέλτια οι οποίες καταστούν τους υποψήφιους Προέδρους Κοινοτήτων ψηφοσυλλέκτες. Πολιτικοποιείται η βάση και η εξάρτηση αυτή ενισχύει την κομματικοποίηση των τοπικών εκλογών. Η ισχύουσα μορφή εκλογής δεν διασφαλίζει την ετυμηγορία της πλειοψηφίας των ψηφοφόρων των Δημοτικών Κοινοτήτων και διχάζει τις τοπικές κοινωνίες δημιουργώντας οπαδικά φαινόμενα.

Ηλεκτρονική ψηφοφορία vs. Πολιτών

Γενικό θετικό αποτέλεσμα: Διευκολύνει εκλογείς που βρίσκονται μακριά από τον τόπο ψηφοφορίας (π.χ. ετεροδημότες, κάτοικοι εξωτερικού) να συμμετέχουν, μειώνοντας το κόστος μετακίνησης Αντίφαση: Δημιουργία Πολιτών Δύο Ταχυτήτων: Οι δημότες των μεγάλων αστικών κέντρων αποκτούν ψηφιακή φωνή, ενώ οι κάτοικοι των κοινοτήτων παραγκωνίζονται θεσμικά. Η μηχανοργάνωση θα μπορούσε να γεφυρώσει τις γεωγραφικές αποστάσεις, αλλά η εξαίρεση τελικά αποθαρρύνει τους νέους της επαρχίας από το να ασχοληθούν με τα κοινά. Υπάρχουν συγκεκριμένα παραδείγματα ευρωπαϊκών χωρών που εφαρμόζουν ψηφιακές ψηφοφορίες και ηλεκτρονικά δημοψηφίσματα, με ιδιαίτερη έμφαση και επιτυχία μάλιστα σε επίπεδο μικρών δήμων και επαρχιακών κοινοτήτων.

Κύρια Νομικά και Συνταγματικά Επιχειρήματα

1. Η Αρχή της Ισότητας (Άρθρο 4 του Συντάγματος)
2. Το Δικαίωμα Συμμετοχής στην Κοινωνία της Πληροφορίας (Άρθρο 5Α του Συντάγματος)
3. Διοικητική και Αποκεντρωτική Αυτοτέλεια (Άρθρο 102 του Συντάγματος)
4. Ο Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας (ΕΧΤΑ): Ο Χάρτης (τον οποίο έχει κυρώσει η Ελλάδα με τον ν. 1850/1989)
5. Η Αρχή της Αναλογικότητας (Άρθρο 25 του Συντάγματος)

Κατ’ Επείγον Πάγιας προκαταβολής vs. Κοινοτήτων

Θετικό αποτέλεσμα η υποχρεωτική σύσταση της Πάγιας Προκαταβολής και η ανανέωση της Αντίφαση: Συνοδεύεται από το κατ’ επείγον που καθιστά εξαιρετικά περιοριστική και δύσκολη την αξιοποίηση της Ποινική και Διαχειριστική Ευθύνη: Οι Πρόεδροι Κοινοτήτων καθίστανται υπόλογοι διαχειριστές, με κίνδυνο καταλογισμού χρηματικών ποσών σε περίπτωση λάθους ή μη αναγνώρισης μιας δαπάνης από τον Δήμο Γραφειοκρατία και Αποδείξεις: Απαιτείται αυστηρή τήρηση δικαιολογητικών (πρωτότυπα τιμολόγια, νόμιμες διαδικασίες), τα οποία δυσκολεύουν τη χρήση της από μη ειδικούς στα λογιστικά Περιορισμένο Ύψος: Τα χρηματικά ποσά είναι αναλογικά χαμηλά (κλιμακώνονται συνήθως από €1.000 έως €8.000 ανά έτος βάσει πληθυσμού)

Δημαρχοκεντρισμός vs. Αναδιάρθρωσης του ρόλου των Κοινοτήτων

Θετικό αποτέλεσμα: Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ν.5314/2026) αναδιαρθρώνει τον ρόλο των κοινοτήτων, επιδιώκοντας τη μετατροπή τους σε όργανα τοπικής γνωμοδότησης και εκπροσώπησης Αντίφαση: Ενισχύονται οι ευθύνες τους στην εποπτεία τοπικών προβλημάτων, αποφασίζουν για την αξιοποίηση περιουσιακών στοιχείων των Κοινοτήτων τους αλλά όχι για την αξιοποίηση των πόρων τους, καθώς οι βασικές αποφάσεις, οι προϋπολογισμοί και η εκτέλεση έργων συγκεντρώνονται πλέον στον Δήμο. Οι κρίσιμες αποφάσεις για την έγκριση χρηματοδοτήσεων, τη συντήρηση υποδομών και τον σχεδιασμό ανήκουν αποκλειστικά στη Δημοτική Επιτροπή και το Δημοτικό Συμβούλιο.

Κατάργηση Απόσπασης Αιρετών Δημοσίων Υπαλλήλων vs. Αύξησης της Συμμετοχής των Υποψηφίων

Θετικό αποτέλεσμα: Από τη μία πλευρά, ο νομοθέτης επιχειρεί να φέρει αύξηση της συμμετοχής των υποψηφίων μέσω μέτρων όπως η διευκόλυνση των συνδυασμών ή η αλλαγή του εκλογικού συστήματος Αντίφαση: Από την άλλη, αφαιρεί ένα βασικό κίνητρο και διευκόλυνση για τους εργαζόμενους του δημόσιου τομέα. Ενώ οι νέες ρυθμίσεις στοχεύουν στο να ανοίξουν τις διαδικασίες και να ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, η κατάργηση των αποσπάσεων λειτουργεί αποτρεπτικά. Η ρύθμιση αυτή δημιουργεί de facto υποψηφίους δύο ταχυτήτων, ευνοώντας όσους έχουν την οικονομική άνεση να πάρουν άδειες άνευ αποδοχών ή όσους εργάζονται ήδη κοντά στην περιοχή όπου εκλέγονται.

Αύξηση Εξόδων Κίνησης, Αποζημίωση Συμμετοχής στα Δημοτικά Συμβούλια vs. Αναγνωρισιμότητας Θητείας

Θετική η αύξηση της οικονομικής αποζημίωσης (έξοδα κίνησης-μηνιαίου ποσού αποζημίωσης) των Προέδρων των Δημοτικών Κοινοτήτων για την άσκηση των καθηκόντων τους καθώς και η πρόβλεψη αποζημίωσης για την συμμετοχή τους στα Δημοτικά Συμβούλια Αντίφαση: Ενώ αναγνωρίζεται η προσφορά των Προέδρων των Δημοτικών Κοινοτήτων δεν αναγνωρίζονται τα χρόνια της θητείας τους στα συντάξιμα

Κοινότητες των εδρών των Δήμων Αντίφαση με Κοινότητες κάτω των 300 κατοίκων

Θετικό αποτέλεσμα: Η διατήρηση των Κοινοτήτων των εδρών των Δήμων Αρνητικό αποτέλεσμα: Η υποβάθμιση των Προέδρων των Δημοτικών Κοινοτήτων σε απλούς «εκπροσώπους» (ανάλογα με τον πληθυσμό της κοινότητας) συνεπάγεται την απώλεια της αποφασιστικής τους αρμοδιότητας. Αυτό δημιουργεί ένα συγκεντρωτικότερο σύστημα διοίκησης που επηρεάζουν άμεσα τις τοπικές κοινωνίες

Οντότητα vs. Υπόστασης

Θετικό αποτέλεσμα: Δεν καταργούνται οι Κοινότητες, συνεχίζουν να έχουν οντότητα Αρνητικό αποτέλεσμα: Δεν τους προσδίδεται η φυσική τους υπόσταση και η θεσμική τους εκπροσώπηση (ΚΕΚΕ Κεντρική Ένωση Κοινοτήτων Ελλάδος)

Διοικητική Υποστήριξη Αντίφαση με Κατάργηση Υπηρεσιακών Μονάδων

Θετικό αποτέλεσμα: Οι Δήμοι υποχρεούνται να διαθέτουν το απαραίτητο διοικητικό προσωπικό και τους πόρους για τη γραμματειακή υποστήριξη και την εξυπηρέτηση των κατοίκων εντός των ορίων της Κοινότητας Αντίφαση: Η κατάργηση πολλών Υπηρεσιακών Μονάδων (ΕΛΤΑ, ΕΛΓΑ, ΕΦΚΑ, ΟΓΑ, Υπηρεσιών της Δ/Δασών, της Αστυνομικής Διεύθυνσης κλπ) από τις έδρες των Δημοτικών Ενοτήτων συνέβαλε και συμβάλει στη δημογραφική συρρίκνωση του πληθυσμού

Απόρριψη από Δημοτική Επιτροπή vs. Τεχνικών και Κοινοτικών Υποδομών

Θετικό αποτέλεσμα: Οι Κοινότητες έχουν αποφασιστικό χαρακτήρα στην ιεράρχηση των μικρών έργων συντήρησης και βελτίωσης των υποδομών. Ο Πρόεδρος ή το Συμβούλιο της Κοινότητας συντάσσει ετήσιες προτάσεις για τα τεχνικά έργα που είναι απαραίτητα, οι οποίες ενσωματώνονται στο Τεχνικό Πρόγραμμα του Δήμου Αντίφαση: Η Δημοτική Επιτροπή (η οποία έχει αντικαταστήσει την Οικονομική Επιτροπή και την Επιτροπή Ποιότητας Ζωής), συγκεντρώνει τις εισηγήσεις των Κοινοτήτων, αλλά έχει το δικαίωμα να τις τροποποιήσει, να τις περικόψει ή να τις απορρίψει με βάση τη γενικότερη οικονομική και τεχνική στρατηγική του Δήμου

Εν κατακλείδι

Ο Νέος Κώδικας κομπάζει για Αποκεντρωτισμό Υποβαθμίζοντας την Επαρχία Αποδυναμώνοντας την Τοπική Ταυτότητα Συγκεντρώνοντας την Εξουσία Δημιουργώντας μια Τοπική Αυτοδιοίκηση Επιτυχημένη Μικρογραφία του Αθηνοκεντρισμού

Κατερίνα Πηγατσιώτη

Εκπρόσωπος Προέδρων Δημοτικών Κοινοτήτων Ελλάδος