Κραυγή αγωνίας από το Συντονιστικό Όργανο Προέδρων μετά την παρουσίαση των θέσεών τους στη Βουλή

ΑΘΗΝΑ – Σε κρίσιμο σταυροδρόμι, με ορατό τον κίνδυνο του πλήρους εξοβελισμού τους από τον χάρτη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, βρίσκονται οι Κοινότητες και η ελληνική ύπαιθρος, σύμφωνα με τα όσα εξέθεσαν οι εκπρόσωποι των τοπικών κοινωνιών στη Βουλή.

Συγκεκριμένα, την Τετάρτη 17 Ιουνίου 2026, το Συντονιστικό Όργανο Προέδρων Δημοτικών Κοινοτήτων συμμετείχε στη συνεδρίαση της Διαρκούς Επιτροπής Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης. Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης, η εισηγήτρια του Οργάνου, κ. Κατερίνα Πηγατσιώτη, καθώς και τα μέλη, κ. κ. Χρυσοβαλάντης Λιάκος και Γρηγόρης Κωστόπουλος, κατέθεσαν τις επίσημες θέσεις και τις προτάσεις τους σχετικά με το υπό συζήτηση σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης».

Σύμφωνα με τους εκπροσώπους του Συντονιστικού Οργάνου, τα συμπεράσματα που εξάγονται πλέον με ασφάλεια αποτυπώνουν ένα ιδιαίτερα δυσοίωνο μέλλον για τις Κοινότητες και τα χωριά. Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνουν στην ανακοίνωσή τους, οι προωθούμενες διατάξεις απειλούν με πλήρη περιθωριοποίηση τα τοπικά συμβούλια, υποβαθμίζοντας τον θεσμικό ρόλο των εκλεγμένων Προέδρων και θέτοντας σε άμεσο κίνδυνο την ίδια την επιβίωση της ελληνικής υπαίθρου.

Ακολουθεί αναλυτικά το πλήρες κείμενο των θέσεων και των θεσμικών αιτημάτων που κατέθεσε το Συντονιστικό Όργανο Προέδρων Δημοτικών Κοινοτήτων, με στόχο τη διασφάλιση της πραγματικής αποκέντρωσης και της οικονομικής και διοικητικής αυτοτέλειας των χωριών:

Οι Κοινότητες Έχουν Φωνή

Οι κοινότητες έχουν οντότητα και ψάχνουν τη χαμένη τους υπόσταση

Μετά τη συμμετοχή μας ως Συντονιστικό Όργανο Προέδρων Δημοτικών Κοινοτήτων (Εισηγήτρια: Κατερίνα Πηγατσιώτη, Μέλη: Χρυσοβαλάντης Λιάκος, Γρηγόρης Κωστόπουλος) στη Διαρκή Επιτροπή Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης την Τετάρτη, 17 Ιουνίου 2026, και την έκθεση των θέσεών μας σχετικά με το υπό συζήτηση σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης», τα συμπεράσματα που μπορούν να εξαχθούν με ασφάλεια δυστυχώς αποτυπώνουν ένα δυσοίωνο μέλλον για τις Κοινότητες και τα χωριά, με κίνδυνο εξοβελισμού τους από τον χάρτη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Τα χωριά, ο θεσμικός ρόλος των Προέδρων τους και τα Κοινοτικά Συμβούλιά τους υποβαθμίζονται όσο ποτέ άλλοτε και μπαίνουν σε στεγανά — σε στενά, πολύ στενά παπούτσια.

Συμπερασματικά, θα μπορούσε κανείς να πει πως ο ερχόμενος, αυτοαποκαλούμενος βωμός της αποκέντρωσης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αντικαθίσταται με τον υπαρκτό βωμό της Συγκεντρωτικής Αυτοδιοίκησης.

Και ενώ βαφτίζεται:

• Η συγκέντρωση εξουσιών… αποκέντρωση εξουσιών.
• Η θεσμική υποβάθμιση… αναβάθμιση.
• Η γνώμη… απόφαση.
• Η σχέση εξάρτησης… απεξάρτηση.
• Η οικονομική υποτέλεια… οικονομική αυτοτέλεια.
• Η Κεντρική Διοίκηση… Τοπική Αυτοδιοίκηση.
• Η δημαρχοκεντρική διοίκηση… συμμετοχική δημοκρατία.

Οι Κοινότητες ασθμαίνοντας ετοιμάζονται για τη θανατική τους καταδίκη. Και ενώ έχουμε τη δυνατότητα σε αυτή την ιστορική στιγμή να τις «αναστήσουμε», τους δίνουμε τη χαριστική βολή.

Ποτέ άλλοτε από καταβολής ιδρύσεως του Ελληνικού Κράτους δεν ήταν τόσο υποβαθμισμένος ο ρόλος των Προέδρων των Κοινοτήτων και των Κοινοτικών Συμβουλίων, και ποτέ άλλοτε οι Κοινότητες και τα χωριά δεν απειλούνταν σε αυτόν τον βαθμό με συρρίκνωση.

Επιτακτικά Ερωτήματα που Αποζητούν Απαντήσεις

• Τι είδους Τοπική Αυτοδιοίκηση θέλουμε;
• Θέλουμε μια Αυτοδιοίκηση που να στηρίζεται στον εθελοντισμό, την αυταπάρνηση και την καλή προαίρεση των Προέδρων των Κοινοτήτων Ή μια Αυτοδιοίκηση ενισχυμένη που να στηρίζεται σε θεσμικούς συνεργάτες Προέδρους;
• Θέλουμε μια Αυτοδιοίκηση παραταξιακή και οπαδοποιημένη Ή μια Αυτοδιοίκηση ελεύθερης έκφρασης;
• Και όλα αυτά που μας ενώνουν, ΓΙΑΤΙ μας χωρίζουν τελικά;

Οι Θέσεις και οι Προτάσεις των Κοινοτήτων

Οι Κοινότητες, μέσα από τον επιθανάτιο ρόγχο τους, καταθέτουν:

1. Θεσμική Αναβάθμιση

Διατήρηση και ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των Συμβουλίων των Δημοτικών Κοινοτήτων, ώστε ο περιορισμένος γνωμοδοτικός τους ρόλος (που βαφτίζεται αποφασιστικός) χωρίς ουσιαστική ισχύ, να μετουσιωθεί σε αποφασιστικό σε όλα τα ζητήματα τοπικού χαρακτήρα. Με το υπό συζήτηση σχέδιο νόμου αυξάνονται μόνο οι ευθύνες. Οι ευθύνες όμως είναι αναγκαίο να συνοδεύονται και από δικαιώματα.

2. Οικονομική Αυτοτέλεια

Κρίνεται αναγκαία:

• Η διασφάλιση της πάγιας προκαταβολής και η τακτική ανανέωσή της.
• Η δικαιολόγησή της μέσα από ένα απλοποιημένο σύστημα, χωρίς γραφειοκρατικές αγκυλώσεις.
• Η απαλλαγή της από τον ΦΠΑ (δεν χρειάζεται το κράτος να εισπράττει από τον εαυτό του).
• Η διακριτή χρηματοδότηση για τις καθημερινές ανάγκες και τα μικρά έργα των κοινοτήτων, που διασφαλίζουν την καθημερινότητα και όχι μόνο τις έκτακτες ανάγκες (τις έκτακτες ανάγκες μπορεί να τις εξυπηρετήσει η Πυροσβεστική, η Πολιτική Προστασία κ.λπ.).

3. Εκλογικό Σύστημα

Διακριτή εκπροσώπηση των τοπικών συμβουλίων, μακριά από την πλήρη απορρόφησή τους από τους κεντρικούς συνδυασμούς των υποψήφιων δημάρχων. Ενσωματωμένη ονοματολογία όλων των υποψήφιων Προέδρων χωριστά για την κάθε Κοινότητα, οριζόντια στο κάτω μέρος όλων των δημαρχιακών ψηφοδελτίων. Μόνο με αυτόν τον τρόπο θα διασφαλιστεί η ετυμηγορία των κοινοτικών ψηφοφόρων και θα αποφευχθούν φαινόμενα οπαδοποίησης και διχασμού των τοπικών κοινωνιών. Οι Πρόεδροι των Κοινοτήτων δεν είναι ψηφοσυλλέκτες.

4. Ηλεκτρονική Ψήφος

Όσον αφορά την ειδική εφαρμογή εγγραφής εκλογέων που επιθυμούν να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα με ηλεκτρονική ψήφο: Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που επιχειρεί να μεταφέρει σημαντικό μέρος της δημοκρατικής διαδικασίας στο ψηφιακό περιβάλλον. Ωστόσο, το πνεύμα του νομοθέτη με τις διατάξεις των άρθρων 39 & 67 εξαιρεί από την ηλεκτρονική ψηφοφορία τους υποψήφιους Κοινοτικούς Συμβούλους, δημιουργώντας μια εκλογική διαδικασία δύο ταχυτήτων.

Ο αποκλεισμός των κατά τόπους αρμόδιων οργάνων από μεταρρυθμίσεις που αλλάζουν τον τρόπο έκφρασης της λαϊκής βούλησης ναρκοθετεί τον αποκεντρωτικό χαρακτήρα της αυτοδιοίκησης. Ή καθολική οριζόντια ηλεκτρονική ψηφοφορία ή όχι. Ό,τι ισχύσει, να ισχύσει για όλες τις βαθμίδες και για όλους τους αιρετούς.

5. Θεσμική Νομιμοποίηση

Πρόβλεψη θέσπισης της συμμετοχής των Προέδρων των Κοινοτήτων σε όλα τα θεσμικά όργανα και πρόβλεψη δημιουργίας της ΚΕΚΕ (Κεντρική Ένωση Κοινοτήτων Ελλάδος), του συλλογικού εκείνου οργάνου εκπροσώπησης όλων των Κοινοτήτων της χώρας. Ένα Νομικό Πρόσωπο που θα προωθεί τη συνεργασία μεταξύ των Δημοτικών Κοινοτήτων, θα μεριμνά για την εκπαίδευση των αιρετών της, θα διεκδικεί λύσεις για τα τοπικά προβλήματα και θα εκπροσωπεί τις Κοινότητες σε εθνικό επίπεδο, συνεργαζόμενο στενά με όλους τους φορείς.

6. Δημογραφικό Πρόβλημα και Συρρίκνωση

Οι κοινότητες κάτω των 40 εκλογέων συρρικνώνονται και οι κοινωνικές υποδομές εξαϋλώνονται. Χωριά χωρίς συγκοινωνίες, σχολεία που κλείνουν, αγροτικά ιατρεία και ΕΛΤΑ που βάζουν λουκέτο, ανοίγουν τον δρόμο για την αστικοποίηση και την ερημοποίηση της υπαίθρου. Όσο ποτέ άλλοτε, κρίνεται απαραίτητη και επιτακτική η ανάγκη διατήρησης της δυνατότητας απόσπασης των αιρετών δημοσίων υπαλλήλων.

7. Προστασία του Αιρετού Αξιώματος

Σε περίπτωση διαγραφής του Προέδρου του Συμβουλίου της Δημοτικής Κοινότητας, αυτός να μην εκπίπτει από το αξίωμά του. Δεν είναι δυνατόν ένα εκλεγμένο όργανο να καθαιρείται με αυτόν τον τρόπο. Ο Πρόεδρος Κοινότητας δεν είναι προϊστάμενος, δεν είναι διευθυντής, δεν είναι δημόσιος υπάλληλος· είναι αιρετός. Είναι αποτέλεσμα της λαϊκής βούλησης και ετυμηγορίας. Πώς είναι δυνατόν να τον παύει από τα καθήκοντά του ένας άλλος αιρετός;

8. Διατήρηση του Τίτλου «Πρόεδρος»

Απαραίτητη η διατήρηση του τίτλου «Πρόεδρος Δημοτικής Κοινότητας» για όλες τις Κοινότητες, ανεξαρτήτως πληθυσμιακού κριτηρίου. Ο όρος «Εκπρόσωπος» υποβαθμίζει θεσμικά τον ρόλο του. Ο Πρόεδρος μπορεί και πρέπει να υφίσταται ακόμα και στις μονομελείς κοινότητες, καθώς είναι αυτός που προΐσταται μιας κοινωνικής ομάδας, όπως αυτής των κατοίκων ενός χωριού.

9. Συμμετοχή στον Δημοτικό Προϋπολογισμό

Συμμετοχή στην κατάρτιση του δημοτικού προϋπολογισμού και πιστή εφαρμογή του με γνώμονα τις ανάγκες έκαστης Κοινότητας. Τα Όργανα Διοίκησης των Δημοτικών Κοινοτήτων πρέπει να εισηγούνται ποια έργα και δράσεις θα εκτελεστούν στην Κοινότητά τους, βάσει του ποσοστού των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) που τους αναλογεί για επενδυτικές ανάγκες. Ζητείται αύξηση αυτών των πόρων τουλάχιστον στα επίπεδα προ μνημονίων, ιδιαίτερα για τις ορεινές, ημιορεινές και νησιωτικές Κοινότητες.

Για την κατανομή της κρατικής επιχορήγησης πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ειδικές συνθήκες και όχι μόνο το πληθυσμιακό κριτήριο:

1. Η γεωγραφική έκταση της κάθε τοπικής κοινότητας.
2. Το μήκος των εσωτερικών και επαρχιακών δρόμων.
3. Ο αριθμός των ηλεκτροδοτούμενων ακινήτων.
4. Ο αριθμός των σχολείων που εδρεύουν στην κοινότητα.
5. Η χιλιομετρική απόσταση της Δημοτικής Κοινότητας από την έδρα του Δήμου.

10. Θεσμοθετημένη Συμμετοχή σε Επιτροπές Έργων

Η ισότιμη συμμετοχή των Προέδρων στις επιτροπές παραλαβής έργων των οικείων Κοινοτήτων θα αυξήσει την υπευθυνότητα και την καλή εκτέλεση των εργασιών. Μιλάμε για θεσμοθετημένη συμμετοχή και όχι για απλά φληναφήματα έκφρασης άποψης. Έναν ουσιαστικό ρόλο που να παράγει αποτέλεσμα.

11. Ανταποδοτικότητα Εσόδων

Μέρος των ποσών από τη μίσθωση παραλιών, αγροτικών εκτάσεων, λατομείων, ιχθυοκαλλιεργειών και λοιπών περιουσιακών στοιχείων στα όρια των Κοινοτήτων (τα οποία εισπράττονται από τους Δήμους) πρέπει να είναι ανταποδοτικά. Να διατίθενται για κοινωφελή έργα των οικείων Κοινοτήτων ύστερα από απόφαση του Προέδρου ή του Συμβουλίου.

Το ίδιο πρέπει να ισχύει και για τα ειδικά έσοδα, όπως δωρεές πολιτών ή τοπικών επιχειρήσεων, έσοδα από την εκμετάλλευση ακινήτων ή κοινοτικών δασών, υπαίθριες διαφημίσεις ή κληρονομιές-κληροδοσίες. Μέρος αυτών πρέπει να αποτελεί θεσμοθετημένο «έσοδο» της Τοπικής Κοινότητας, προς διάθεση με απόφαση του Κοινοτικού Συμβουλίου.

Μοναδική ρεαλιστική διέξοδος για τις Κοινότητες είναι η θεσμική τους ενδυνάμωση και η σχετική οικονομική τους ανεξαρτησία.

Αν δεν συμβεί αυτό, τότε… «αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις»!

Κατερίνα Πηγατσιώτη

Εκπρόσωπος του Συντονιστικού Όργανο Προέδρων Δημοτικών Κοινοτήτων Ελλάδος