Η παρουσία της αρκούδας στην Καστοριά με βάση πραγματικά δεδομένα πεδίου

836 καταγραφές χρήσης του χώρου | Φεβρουάριος 2023 – Ιούνιος 2026

Ο χάρτης που ακολουθεί δεν αποτυπώνει το σύνολο των καταγραφών που διαθέτουμε για την αρκούδα στην περιοχή της Καστοριάς.

Περιλαμβάνει μόνο 836 καταγραφές χρήσης του χώρου, καθ’ όλη την διάρκεια του έτους, από την ευρύτερη πεδινή, ημιορεινή, αγροτική, αστική και περιαστική ζώνη, οι οποίες συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια σχεδόν 3,5 ετών έρευνας (Φεβρουάριος 2023 – αρχές Ιουνίου 2026).

Οι 836 καταγραφές που περιλαμβάνονται στον παρόντα χάρτη προέρχονται αποκλειστικά από αυτόματα καταγραφικά (camera trap), drones με θερμική κάμερα, θερμικές κάμερες χειρός (scope) και άμεσες οπτικές παρατηρήσεις και ταξινομούνται, σύμφωνα με τη διεθνή μεθοδολογία, ως δεδομένα κατηγορίας C1 (hard evidence), δηλαδή τεκμηριωμένες αποδείξεις παρουσίας.

Οι συγκεκριμένες καταγραφές που παρουσιάζονται στον χάρτη αποτελούν μόνο ένα μέρος του συνολικού ερευνητικού υλικού, το οποίο περιλαμβάνει και μεγάλο αριθμό επιπλέον δεδομένων από την ευρύτερη περιοχή της Καστοριάς.

Στο πλαίσιο της έρευνας, σε συνεργασία με τον συνεργάτη μας Nikos Panagiotopoulos, ο οποίος ζει και δραστηριοποιείται επί σειρά ετών στην Καστοριά, τοποθετήσαμε αυτόματα καταγραφικά (camera traps) σε σχεδόν 500 διαφορετικά σημεία, ενώ παράλληλα, συγκεντρώσαμε περισσότερες από 2.500 καταγραφές βιοδηλωτικών ενδείξεων (ίχνη, περιττώματα), καθώς και δεδομένα που αφορούν νεκρές ή τραυματισμένες αρκούδες από τροχαία ατυχήματα, περιστατικά ζημιών στην κτηνοτροφία και σε οπωροφόρα δέντρα, καθώς και άλλες καταγραφές σχετιζόμενες με την παρουσία και τις αλληλεπιδράσεις της αρκούδας με ανθρώπινες δραστηριότητες, από μεγάλο μέρος του πεδινού και ορεινού τμήματος της ευρύτερης περιοχής της Καστοριάς.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη έρευνα δεν χρηματοδοτήθηκε από κάποιο ευρωπαϊκό, εθνικό ή άλλο ερευνητικό πρόγραμμα. Υλοποιήθηκε αποκλειστικά με ιδίους πόρους, προσωπική εργασία και πολύχρονη, συστηματική προσπάθεια πεδίου.

Οι 836 καταγραφές αφορούν δεδομένα έως τις αρχές Ιουνίου 2026, χωρίς να έχει ολοκληρωθεί ακόμη το έτος και κυρίως χωρίς να έχει καταγραφεί πλήρως η σημαντικότερη περίοδος δραστηριότητας και χρήσης του χώρου από την αρκούδα, η οποία εκτείνεται από τον Μάιο έως και τον Οκτώβριο.

Η αξία του συγκεκριμένου υλικού δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό των καταγραφών, αλλά κυρίως στο ότι αποτυπώνει τη χρήση του χώρου από την αρκούδα και όχι απλώς μεμονωμένες εμφανίσεις.

Η συστηματική συλλογή δεδομένων επί σχεδόν 3,5 χρόνια επιτρέπει την αποτύπωση χωρικών και χρονικών προτύπων, την αναγνώριση περιοχών τακτικής δραστηριότητας, διαδρόμων μετακίνησης και εποχικών μεταβολών στη χρήση του τοπίου από το είδος.

Οι καταγραφές αποτυπώνουν τη χρήση του χώρου κυρίως από τα ίδια άτομα, αλλά και από μετακινούμενους εποχικούς «επισκέπτες», προσφέροντας μια πολύ πιο ολοκληρωμένη εικόνα από αυτήν που μπορεί να δώσει η απλή καταγραφή μεμονωμένων περιστατικών.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην τεκμηρίωση της χρήσης του αστικού και περιαστικού χώρου, καθώς η κατανόηση των προτύπων παρουσίας της αρκούδας σε ανθρωπογενή τοπία αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αξιολόγηση του κινδύνου αλληλεπιδράσεων, τον σχεδιασμό μέτρων πρόληψης και τη διαμόρφωση αποτελεσματικών στρατηγικών διαχείρισης.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περιοχή όπως η Καστοριά, όπου η παρουσία της αρκούδας σε άμεση γειτνίαση με οικισμούς και ανθρώπινες δραστηριότητες δεν αποτελεί πλέον ένα περιστασιακό φαινόμενο, αλλά μια πραγματικότητα που καταγράφεται συστηματικά επί σειρά ετών.

Αξίζει επίσης να διευκρινιστεί ότι ο αριθμός των καταγραφών δεν αντιστοιχεί στον αριθμό των ατόμων.

Η εκτίμηση του πληθυσμού της καφέ αρκούδας αποτελεί μια ιδιαίτερα σύνθετη και δαπανηρή επιστημονική διαδικασία, η οποία απαιτεί πολυετή έρευνα και εξειδικευμένες μεθόδους.

Ακόμη και τότε, η ακριβής αποτύπωση του πληθυσμού σε μια περιοχή όπως η Καστοριά παραμένει δύσκολη, λόγω των συνεχών μετακινήσεων ατόμων από και προς τους γειτονικούς ορεινούς πληθυσμούς, της θνησιμότητας, της ανθρώπινης πίεσης και άλλων οικολογικών παραγόντων.

Αντίθετα, η χρήση του χώρου και η παρουσία του είδους μπορούν να τεκμηριωθούν με υψηλή αξιοπιστία μέσω συστηματικής έρευνας πεδίου.

Περισσότερες πληροφορίες δεν μπορούν να δημοσιοποιηθούν προς το παρόν, καθώς μέρος των δεδομένων και των σχετικών αναλύσεων βρίσκεται ήδη στη διαδικασία αξιολόγησης και δημοσίευσης σε έγκριτα διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

Ωστόσο, θεωρήσαμε σημαντικό να κοινοποιήσουμε τα συγκεκριμένα στοιχεία, ώστε η συζήτηση για την παρουσία της αρκούδας στην περιοχή της Καστοριάς να βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα πεδίου και επιστημονική τεκμηρίωση και όχι σε μεμονωμένα περιστατικά, εντυπώσεις ή αυθαίρετες εκτιμήσεις.

Θεόδωρος Κομηνός
Ζωολόγος, Ερευνητής
Υποψήφιος Διδάκτωρ Βιολογικό ΑΠΘ

Golden Jackal Canis aureus and Wolf Canis lupus – in Greece