Άρθρο 86 Συντάγματος και Ευρωπαϊκό Δίκαιο: Μια σιωπηλή σύγκρουση;

Τα τελευταία χρόνια, η δημόσια συζήτηση γύρω από το άρθρο 86 του Ελληνικού Συντάγματος έχει επικεντρωθεί κυρίως σε ζητήματα πολιτικής ευθύνης και διαφάνειας. Ωστόσο, λιγότερο έχει αναδειχθεί μια κρίσιμη διάσταση: Η σχέση του με το ευρωπαϊκό δίκαιο και ιδίως με την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το άρθρο 86 καθιερώνει ένα ειδικό καθεστώς ποινικής ευθύνης για τα μέλη της κυβέρνησης, με βασικά χαρακτηριστικά την αποκλειστική αρμοδιότητα της Βουλής για την άσκηση δίωξης και την ύπαρξη αυστηρών αποσβεστικών προθεσμιών. Το καθεστώς αυτό θεμελιώθηκε ιστορικά για την προστασία της κυβερνητικής λειτουργίας από πολιτικά υποκινούμενες διώξεις.

Ωστόσο, στο σύγχρονο ευρωπαϊκό νομικό περιβάλλον ανακύπτει ένα εύλογο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν οι πράξεις που εξετάζονται δεν αφορούν μόνο το εθνικό ποινικό δίκαιο, αλλά ενδέχεται να πλήττουν άμεσα τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Το άρθρο 325 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να καταπολεμούν αποτελεσματικά την απάτη και κάθε παράνομη δραστηριότητα που θίγει τον ενωσιακό προϋπολογισμό. Η υποχρέωση αυτή δεν είναι θεωρητική· συνοδεύεται από την απαίτηση λήψης «αποτελεσματικών και αποτρεπτικών» μέτρων.

Παράλληλα, η λειτουργία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) ενισχύει σημαντικά το ενωσιακό ποινικό πλαίσιο, καθιστώντας σαφές ότι τα εγκλήματα εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης δεν αποτελούν αποκλειστικά εσωτερική υπόθεση των κρατών μελών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επικαλούνται εσωτερικές ρυθμίσεις, ακόμη και συνταγματικού επιπέδου, εφόσον αυτές οδηγούν σε πρακτική αδυναμία δίωξης σοβαρών αδικημάτων κατά της Ένωσης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η απόφαση Taricco, όπου το Δικαστήριο έκρινε ότι εθνικοί κανόνες που οδηγούν σε συστηματική ατιμωρησία αντιβαίνουν στο ενωσιακό δίκαιο. Παρότι στη μεταγενέστερη νομολογία αναγνωρίστηκαν όρια που συνδέονται με τη συνταγματική ταυτότητα των κρατών, η βασική αρχή παραμένει: η αποτελεσματικότητα του ενωσιακού δικαίου δεν μπορεί να αναιρείται στην πράξη.

Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι αν το άρθρο 86 είναι «νόμιμο»· είναι προφανώς μέρος του ισχύοντος Συντάγματος. Το κρίσιμο ζήτημα είναι διαφορετικό: μπορεί ο τρόπος εφαρμογής του να οδηγήσει σε σύγκρουση με τις ενωσιακές υποχρεώσεις της χώρας;

Η πρόσφατη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας για το άρθρο 16 του Συντάγματος δείχνει ότι το ελληνικό δίκαιο δεν είναι ξένο προς την ιδέα της «σύμφωνης ερμηνείας», ακόμη και σε συνταγματικό επίπεδο. Εκεί, το Δικαστήριο προτίμησε να περιορίσει το πεδίο εφαρμογής της συνταγματικής διάταξης, προκειμένου να διασφαλίσει τη συμβατότητα με το ενωσιακό δίκαιο.

Θα μπορούσε μια αντίστοιχη προσέγγιση να εφαρμοστεί και στο άρθρο 86, ιδίως σε περιπτώσεις που εμπλέκονται πόροι της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Η απάντηση δεν είναι απλή. Αφορά τον πυρήνα της σχέσης μεταξύ εθνικής κυριαρχίας και ευρωπαϊκής έννομης τάξης. Ωστόσο, η συζήτηση αυτή φαίνεται πλέον αναγκαία. Διότι σε έναν ενιαίο ευρωπαϊκό νομικό χώρο, η αποτελεσματική προστασία του δημοσίου χρήματος —είτε εθνικού είτε ευρωπαϊκού— δεν μπορεί να υπόκειται σε δομικά εμπόδια που οδηγούν, έστω και ακούσια, σε ατιμωρησία.

Φώτιος Μπάτζιος

Κορομηλιά Καστοριάς 06.04.2026