Οι τελευταίες μέρες του ΠΑΥΛΟΥ ΜΕΛΑ και ο θάνατός του

Αρχική » Δυτική Μακεδονία » Καστοριά » Οι τελευταίες μέρες του ΠΑΥΛΟΥ ΜΕΛΑ και ο θάνατός του

13 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1904

Τη νύχτα της 27ης Αυγούστου πέρασαν τα σύνορα, αφού μετάλαβαν στο παλιό και απόμερο μοναστήρι…
της Μερίτσας και οπού άκουσαν μια ολόθερμη ομιλία του Μελά. Ήταν «Στρεμπινιώτες», παλιοί οπαδοί του Καπετάν Βαγγέλη, Κρητικοί. Κοζανίτες, Σιατιστινοί κλπ. Ταλαιπω¬ρήθηκαν πολύ και υπόφεραν παρά πολλά. Μερικοί αρρώστησαν και γρήγορα αποσύρθηκαν. Δεν υπήρχαν οδηγοί, σύνδεσμοι, επιτροπές, δεν είχε προπαρασκευαστή τίποτε.. Περιπλανήθηκαν άδικα πολλές μέρες στις πλαγιές, στις κο¬ρυφές τής Πίνδου και μέσα στα πυκνά δασοτόπια και απάτητες ρεματιές. “Έμειναν νηστικοί πολλές φορές, άλλα κινδύνεψαν περισσότερο άπό τά τουρκικά αποσπάσματα. «Η Θεία Πρόνοια μας επροστάτευε», έγραφε ο Μελάς.
Κάποιος οπλίτης Θανάσης Βάγιας το έσκασε την δεύτερη μέρα και τά είπε όλα χαρτί και καλαμάρι στους Τούρκους σαν άξιος διάδοχος του παλιού συνώνυμου Ηπειρώτη. Ήταν φυγόδικος στην Τουρκία και έλπιζε νά πάρη μέ την προδοσία του χάρη.
Αναγκάζονταν να πιάνουν τσομπάνους ή /χορικούς πού τυχαία συναντούσαν και να τους βάζουν με το κάλο ή και με το κακό να τους δώσουν τρόφιμα και να τους κάμουν τον οδηγό για ένα διάστημα. Εκείνοι πάλι για να είναι τακτοποιημένοι με τους Τούρκους, τους ειδοποιούσαν υστέρα από 3-4 ώρες ότι πέρασαν «κλέφτες» ή «κακοί άνθρωποι».
Χρειάστηκαν 12 μέρες για να φθάσουν στο Κωσταράζι της Καστοριάς, ένα δρόμο πού τα σώματα τον έκαναν αργότερα, εύκολα και σίγουρα σε 3-4 μέρες. Τότε ή ελληνόφωνη ζώνη είχε οργανωθή και τακτοποιηθή. Είναι πραγματικό θαύμα πώς γλύτωσαν, προδομένοι, απομονωμένοι, χωρίς οδηγούς και χωρίς να ξέρουν τον τόπο. Στο Κωσταράζι ξεκουράστηκαν, χόρτασαν, πλύθηκαν μπαλώθηκαν. ‘Λπ’ εδώ και πέρα πια δεν πείνασαν γιατί είχαν στη διάθεση τους πολλά χωριά.
Γύρισαν στο Βίτσι, στο Λέχοβο, στα Άσπρώγεια, στη Δροσοπηγή, στο Φλάμπουρο, στο Πολυπόταμο. Ό Μελάς διόρισε παντού επιτροπές, αγγελιοφόρους και οδηγούς και φρόντισε να οργάνωση την περιοχή με κέντρα το Λέχοβο και το Φλάμπουρο και με κεντρική διοίκηση το Νυμφαίο, όπου κατοικούσαν αρκετοί αναπτυγμένοι, φιλοπάτριδες, επιστήμονες, έμποροι και κτηματίες. (Ναταλίας Μελά, Παύλος Μελάς, σελ. 399).
Εξοικονόμησε μερικά όπλα επί τόπου και περίμενε να του στείλουν άλλα περισσότερα απ τα σύνορα για να εξόπλιση όλα τα δικά μας χέρια.
Πάνω απ’ τον Πολυπόταμο, στις 19 Σεπτεμβρίου, έπεσε ό πρώτος νεκρός οπλίτης, ό Φίλιππος Καπετανόπουλος, φαρμακοποιός στο Μοναστήρι, αλλά γεννημένος στην Κατρανίτσα (Πύργος Εορδαίας), μέλος του συμβουλίου της άμυνας, «ενθουσιώδης και κάλλιστος νέος», όπως γράφει ο Μελάς.

Μόλις έμαθε τη δολοφονία του ό συνεργάτης και φίλος του στο Μοναστήρι Θεόδωρος Μόδης παράτησε φαρμακείο, ευμάρεια και πλούτο και πέρασε στη Δροσοπηγή (Μπελκαμένη), οπού επί 20 μέρες περίμενε τον Μελά, για να καταταχθή στο σώμα και να εκδικηθεί τη δολοφονία του φίλου του. Ένα μεγάλο τουρκικό απόσπασμα από πεζικό και ιππικό τους άρχισε στις μπαταρίες ενώ ανέβαιναν έναν απότομο και δύσκολον ανήφορο.

Μιά σφαίρα βρήκε τον Καπετζνόπουλο στο μηρό και στο υπογάστριο. Ο Μελάς και ο Λαμπρινός τον σήκωσαν κάτω από βροχή σφαίρες και τον έχωσαν σε μερικά κλαδιά, οπού και ξεψύχησε Ο Μελάς τον σκέπασε με τη δική του κάπα, μένοντας αρκετές μέρες με ένα ψιλό αδιάβροχο, ενώ έβρεχε αδιάκοπα.
Στο Φλάμπουρο του ήρθε ενίσχυση από 30 άνδρες του Καραλίβανου, του Κρητικού ΙΙούλακα και του Ιβάνη, πού έφυγε αμέσως για την Κατρανίτσα με τους 11 συντρόφους του.
Η φήμη του γρήγορα απλώθηκε, ερχόταν από μακριά καλοί πατριώτες με τα παιδιά τους νά τον γνωρίσουν και να του φιλήσουν το χέρι. Οι κομιτατζήδες σκότωσαν το Δημήτρη και Πέτρο Κωνσταντινίδη και τον Μηνά και Ζαφείρη Ιωαννίδη από τις Λεπτοκαρυές και έκοψαν τα δυο αυτιά του εφημερίου Μεσοχωρίου Παπαΐωάννου, μόνο και μόνο, γιατί είχαν πάει να δουν τον Μελά στο δάσος του Φλάμπουρου.
Η καλοσύνη του προκαλούσε τον γενικό θαυμασμό ή ακόμη και την κατάπληξη και απορία. Ούτε σκότωνε ούτε τρομοκρατούσε ούτε εκβίαζε. Τον είπαν και Ιεραπόστολο…
Από γράμμα στη γυναικαδέλφη του ‘Έφη Καλλέργη συμπεραίνει κάνεις ότι λογάριαζε να πεταχτή και ως το Μεγάροβο, πέρα δηλ. απ’ το Μοναστήρι και αρκετά μακριά, για κλέφτικη πορεία, φθινοπωρινό μάλιστα καιρό.
Άφησε τους μισούς άντρες στην περιοχή Δροσοπηγής-Φλάμπουρου-Λεχόβου και με 35 ξεκίνησε για το Ζέλοβο (Ανταρτικό) για να συνάντηση τον θύμιο Καούδη. Ίσως θα προχωρούσε απ’ εκεί για το Μεγάροβο και το Μοναστήρι. Είναι το Ανταρτικό στην κορυφογραμμή του Περιστερίου πού αναγκαστικά θ’ ακολουθούσε.

“Ήταν ο διοικητής και αρχηγός στο βιλαέτι Μοναστηρίου και ήθελε νά δή και. νά οργάνωση και εκείνος εκεί την περιοχή του. Παρά το αρχικό του πρόγραμμα σταμάτησε στη Στάτιστα {σήμερα λέγεται Μελά) για να ξαποστάσουν οι κουρασμένοι και μουσκεμένοι άνδρες του και για να διανυκτερεύσουν κάτω από κάποια στέγη. Έβρεχε 23 μέρες συνέχεια. Έκαμε όμως το λάθος να μείνη εκεί και την άλλη μέρα. Και τον βρήκε μονάχα αυτόν απ’ όλο το σώμα ή τούρκικη σφαίρα. Πριν ξεψυχήση είπε του Πίρζα νά παραδώση τό σταυρό του στη γυναίκα του, το τουφέκι του στον γιο του και να τους πή ότι έκαμε μονάχα το καθήκον του, Ήταν μέρα Τετάρτη, 13 Όκτωβρίου τοΰ 1904.
Μιά ομάδα από 6 άνδρες με τον Γεώργιο Βολάνη, τον αρχηγό αργότερα του Μοριχόβου, και τον Χρίστο Παναγιωτίδη η Μαλέτσκο, ψυχογιό του καπετάν Βαγγέλη, αιχμαλωτίστηκε.
ΟΙ Τούρκοι έμαθαν τον θάνατο του Μελά απ’ τις αθηναϊκές εφημερίδες. Είχε συγκλονιστή όλη ή Ελλάδα. Κατάπληκτοι έμαθαν οι Έλληνες ότι έζησε ανάμεσα τους ένας άγνωστος αληθινός ήρωας, πού πήγε να θυσιαστή μακριά, πέρα απ’ την Καστοριά, σε μερικά άγρια βουνά, κοντά σε κάποια Στάτιστα, που κανένας δεν είχε ακούσει έως τότε ούτε το όνομά της.
Ο Παύλος Κύρου έστειλε στις 17 Οκτωβρίου απ’ το Ανταρτικό τον Στατιστινό οπλίτη του Ντίνε να πάη στο χωριό, νά ξεθάψη και να φέρη στο Ανταρτικό το νεκρό αρχηγό, Ο Ντίνες ξαναφόρεσε τα χωριάτικα, πήγε στη Στάτιστα καί με την βοήθεια δυο εξαδέλφων του τον ξέθαψε τη νύχτα. Μα έφτασε κείνη την ώρα ο λόχος του Μαυροχωρίου.

Ο λοχαγός κάλεσε το μουχτάρη, τους αζάδες, τους αγροφύλακες καί τους έστρωσε σε άγριο ξύλο για να του δείξουν που ήταν θαμμένος ό «Γιουγναλής» (Έλληνας) αρχηγός.

Θα είχαν εκδοθή φαίνεται αυστηρές διαταγές να βρεθή οπωσδήποτε. Ζήτησε επίσης να παρουσιαστούν μπροστά του όλοι οι κάτοικοι του χωριού. Αναγκάστηκαν να συμμορφωθούν και οι δύο εξάδελφοι του Ντίνε. Εκείνος τότε ξαναπαράχωσε το νεκρό, αφού του έκοψε το κεφάλι, πού το έφερε μ’ έναν τορβά στο Ανταρτικό, στο σπίτι του Ηλία Γκαντουτσή.

Το πήραν απ’ εκεί οι Βασιλ. Αγοραστός, υπάλληλος του Προξενείου Μοναστηρίου, Χασόπουλος καί Χατζηκώτσης, μέλη της επιτροπής Πισοδερίου καί οί δάσκαλοι Φίτζος καί Παπαφιλίππου το έθαψαν μεσάνυχτα στο παρεκκλήσι της Άγιας Παρασκευής στο Πισοδέρι.

Ό Παπασταύρος παρακάλεσε λίγο αργότερα τον Κωνστ. Μαζαράκη να «γράψη τη ευγενέστατη χήρα ότι έκαμε τακτικά τα τριήμερα, εννεάμερα καί σαραντα-ήμερα μνημόσυνα») του νεκρού.
Ύστερα από λίγες μέρες οι Τούρκοι ανακάλυψαν το κορμί και το πήγαν στην Καστοριά, χωρίς ξυλοδαρμούς αυτή τη φορά. Τους βοήθησαν και οι αθηναϊκές εφημερίδες, πού καθόριζαν με πολύ ακρίβεια τη θέση του τάφου…
Τον Απρίλιο του 1907 είχε πάει στην Καστοριά η Ναταλία Μελά. Τότε έστειλε ό μητροπολίτης Καραβαγγέλης τον Παναγιώτη Ζησιάδη να φέρη από το Πισοδέρι το κεφάλι, μα τον έπιασαν οι Τούρκοι, τον ξυλοφόρτωσαν και τον έριξαν στη φυλακή της Φλώρινας. Ευτυχώς το άλογο του με τη βαλίτσα τα είχε πάρει ένας Πισοδερίτης. Έτσι το κεφάλι ενώθηκε πια με το κορμί κάτω από την Άγια Τράπεζα του μητροπολιτικού ναού της Καστοριάς.
Είναι αμφίβολο αν χωρίς τον Παύλο Μελά θα άρχιζε ο αγώνας. Είναι επίσης αβέβαιο αν χωρίς τον θάνατο του θα έπαιρνε γρήγορα τις διαστάσεις που πήρε.
ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΟΔΗ ΄΄ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝ’’
Ευχαριστούμε τον κ. Μάρκο Αντωνίου για το εκπληκτικό VIDEO

Επιμέλεια Σάκης Πέτρου

Πηγή

Κοινοποίηση:
error

Σχολιάστε αυτό το άρθρο

σχόλια