Το μυστήριο αυτού του κόκκινου χρυσού χάνεται στα βάθη της αρχαιότητας μέσα από μύθους που σχετίζονται από τον Ερμή και τον θνητό του φίλο τον Κρόκο, μέχρι τον Όμηρο που αναφέρει το πάντρεμα του Δία και της Ήρας, με μια περιγραφή που αξίζει πραγματικά να αναφερθεί:
«Η Αυγή έσυρε το κροκάτο μαντήλι της πάνω από τη θάλασσα, για να φέρει φως σε θεούς κι ανθρώπους.»
«Αυτά είπε ο Δίας (γιος του Κρόνου) κι ευθύς άρπαξε τη γυναίκα του (Ήρα) στην αγκαλιά· για χατήρι τους από κάτω η θεική γη έβγαζε χόρτο φρεσκανθισμένο, τριφύλλι δροσερό και κρόκους και ζουμπούλια, ολόπυκνα, μαλακά, που απ” την γη ψηλά μέσα τους τους έκλειναν. Κει μέσα πλάγιασαν αυτοί κι από πάνω σκεπάσθηκαν με σύννεφο ωραίο, χρυσό· κι έπεφταν απ” αυτό κάτω λαμπρές σταγόνες…».
Φυτό άμεσα συνδεδεμένο με τα βάθη της Ανατολής. Αρκετοί ισχυρίζονται πως μέσω των Σταυροφοριών μεταφέρθηκε στην Ευρώπη, ενώ άλλοι πως το διέδωσε ο Μέγας Αλέξανδρος εκεί, κατά τη διάρκεια των εκστρατειών. Αναπαραστάσεις κροκοσυλλέκτη υπάρχουν ακόμη και σε τοιχογραφίες της Μινωικής Κρήτης. Οι απόψεις για την καταγωγή του λοιπόν διίστανται. Η σημερινή του πάντως καλλιέργεια στην Ελλάδα έχει εισαχθεί από την Αυστρία μέσω των Κοζανιτών εμπόρων του 17ου αιώνα. Από τότε μέχρι και σήμερα η Ελίμεια Γη της Κοζάνης και μόνο, καλλιεργεί αυτό το μαγικό φυτό.
Ο Αναγκαστικός Συνεταιρισμός Κροκοπαραγωγών σε συνεργασία με τα προϊόντα «Κορρές» τα τελευταία χρόνια έχουν προβάλει αρκετά το προϊόν με αποτέλεσμα να έχει αποκτήσει μεγάλη αναγνωρισιμότητα στην ελληνική αγορά. Κατά την περίοδο της συγκομιδής κάθε χρόνο υπάρχει πλούσια αρθρογραφία και προβολή του φυτού σε πολλά κανάλια εντός και εκτός της Ελλάδας.
Το 2013 μάλιστα, το CNN είχε πραγματοποιήσει εκτενές αφιέρωμα στον κρόκο Κοζάνης, (http://edition.cnn.com/2013/11/08/business/greece-saffron-farmers-jobs/) αναφέροντας πως πολλοί νέοι έχουν στρέψει τις ελπίδες τους στην καλλιέργειά του, δεδομένου ότι αποτελεί μια σημαντική πηγή εισοδήματος.
Απότοκο αυτής της αυξανόμενης δημοσιότητας είναι τα μέλη του Συνεταιρισμού κάθε χρόνο να πολλαπλασιάζονται. Το γεγονός αυτό αποτελεί μια ιδιαίτερα θετική εξέλιξη. Αφενός διότι τα καινούρια μέλη είναι κυρίως νέοι άνθρωποι που δίνουν άλλη πνοή στην ανάπτυξη του προϊόντος. Αφετέρου δε, η καλλιέργεια αυξάνεται μιας και η αγορά του εξωτερικού κυρίως, απαιτεί μεγαλύτερες ποσότητες από τις ήδη υπάρχουσες. Η μάχη των ανταγωνιστών έχει να κάνει μεταξύ ποσότητας, αλλά και ποιότητας. Η χώρα με την μεγαλύτερη παραγωγή στον κόσμο είναι το Ιράν. Ενώ στην Ευρώπη την πρωτιά κατέχει η Ελλάδα. Η πρωτιά μας όμως συνοδεύεται αποδεδειγμένα και με την ποιότητα.
Με βάση τη διεθνώς αναγνωρισμένη διαδικασία του ISO (3632 TS) ( https://www.greeksaffron.co.uk/quality/) μέσα από την αξιολόγηση των συγκεντρώσεων της κροκίνης, της πικροκροκίνης και της σαφρανάλης, ο κρόκος Κοζάνης διαθέτει χρωστική δύναμη 66 βαθμούς υψηλότερη από το ελάχιστο διεθνές πρότυπο, γεγονός που τον τοποθετεί στην κορυφή. (http://www.iama.gr/ethno/crocus/trntls.html)
Παρά όμως την υπεροχή μας στην ποιότητα δύσκολα μπορούμε να ανταγωνιστούμε προς το παρόν τις ποσότητες που παράγει και εξάγει το Ιράν.
Για να αναπτυχθεί και να εξελιχθεί αυτή η τόσο κερδοφόρα καλλιέργεια στη χώρα μας πρέπει να ξεπεραστούν συγκεκριμένα εμπόδια, όχι μόνο οικονομικής αλλά και οργανωτικής φύσεως. Δίχως καμία αμφιβολία το μεγαλύτερο κίνητρο για να ασχοληθεί κάποιος με την καλλιέργεια του κρόκου είναι η ανταγωνιστική του τιμή. Και δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικά μιας και η συγκομιδή είναι αποκλειστικά χειρονακτική και ιδιαιτέρως δύσκολη. Χρειάζονται περίπου 150.000 άνθη κρόκου για ένα κιλό αποξηραμένων κόκκινων στιγμάτων! (Τα κόκκινα στίγματα ή στήμονες βρίσκονται στο κέντρο του φυτού τα οποία αποτελούν το μεγάλης αρτυματικής αξίας προϊόν, για το οποίο και γίνεται η καλλιέργεια του κρόκου.) Η ζητούμενη όμως ανάπτυξη του όγκου παραγωγής με συνέπεια την επίτευξη μιας περισσότερο ανταγωνιστικής τιμής με σχέση π.χ. αυτή του Ιράν, θα έρθει μέσα από έναν καλά συγκροτημένο και μελετημένο οικονομοτεχνικό σχεδιασμό. Καταρχάς, πολλοί αν όχι όλοι νέοι κροκοπαραγωγοί διαθέτουν πια πτυχία πάνω σε ένα μεγάλο εύρος επιστημονικών κλάδων. Ο συνδυασμός και η εφαρμογή των γνώσεων αυτών, σε συνεργασία με την εμπειρία των παλιών κροκοπαραγωγών θα μπορούσε να οδηγήσει στη γέννηση νέων ιδεών και προτάσεων. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να γίνουν έρευνες πάνω στις φαρμακευτικές ιδιότητες του φυτού, είτε διαμέσου ιδιωτών, είτε μέσω χορηγιών σε πανεπιστημιακά ιδρύματα. Επίσης, εδαφολογικές αναλύσεις στην περιοχή θα μπορούσαν δυνητικά να οδηγήσουν σε βελτίωση και ενίσχυση των χωμάτων της. Τέλος, μέσα από μια ουσιαστικότερη προώθηση και ανάδειξη του πλούτου και της μακράς ιστορίας του κρόκου, η ευρύτερη περιοχή της Κοζάνης θα μπορούσε να γίνει ένας νέος πόλος έλξης για τους λάτρεις του αγροτουρισμού. Καινοτόμες ιδέες λοιπόν χρειάζονται και σωστός σχεδιασμός.
Τροχοπέδη δυστυχώς σε όλα τα παραπάνω αποτελεί τόσο η νέα δυσβάσταχτη φορολογία των παραγωγών κρόκου, καθώς και το γενικότερο άκρως αρνητικό επενδυτικό κλίμα στην χώρα μας. Ένα όμως αντικειμενικά δυσμενές οικονομικό κλίμα, δεν μπορεί και δεν πρέπει να οδηγήσει σε αδράνεια τους άμεσα και έμμεσα εμπλεκόμενους με την παραγωγή του κρόκου. Ουσιαστικές πρωτοβουλίες, είτε σε επίπεδο ατόμων, είτε σε επίπεδο συνεταιρισμού καθώς και τοπικών και μη φορέων θα μπορούσαν να αλλάξουν σημαντικά το οικονομικό και επενδυτικό μικροκλίμα της Κοζάνης.
Παράλληλα, εξετάζοντας την καλλιέργεια του κρόκου και από μια διαφορετική οπτική γωνία, αντιλαμβανόμαστε πως ο κρόκος δεν είναι μόνο θαυματουργός αλλά, παραδοσιακά έχει και κάτι το ενωτικό. Συνδέει τους ανθρώπους κατά την συγκομιδή του. Η λαογραφική αποτύπωση των καθημερινών στιγμών του κρίσιμου εκείνου διαστήματος του Οκτώβρη όπου γίνεται η συγκομιδή του φυτού, παραμένει αναλλοίωτη στο πέρασμα του χρόνου.
Συγγενείς, φίλοι, γνωστοί και εργάτες από διάφορα σημεία της Ελλάδας και όχι μόνο, συγκεντρώνονται εκεί από το πρωί μέχρι το βράδυ για να ζήσουν αυτή τη μαγεία. Παραγωγή άμεσα συνδεδεμένη με την τοπική κουζίνα και τα εδέσματά της. Ο καφές το πρωί καθώς και οι παραδοσιακές αυγόφετες και οι φημισμένες κοζανίτικες πίτες στην συνέχεια, δεν λείπουν από κανένα σπίτι στη διάρκεια της μέρας. Το διάλλειμα για φαγητό στο χωράφι το απομεσήμερο και το άναμμα της παραδοσιακής ξυλόσομπας όταν πια αργά το απόγευμα έχουν γυρίσει όλοι στο σπίτι και κάθονται γύρω από το τραπέζι της διαλογής, είναι σκηνές άμεσα συνυφασμένες με την εποχή της συγκομιδής. Οι συζητήσεις, το άρωμα των ψημένων κυδωνιών με την κανέλα και το μέλι, μετατρέπουν τη συλλογή του κρόκου σε γιορτή.
Το μωβ πέπλο είναι και πάλι έτοιμο να καλύψει την περιοχή και να δώσει χρώμα, μυρωδιά και πνοή σε όλους τους κατοίκους. Κροκοπαραγωγούς και μη.
Και για όσους γνωρίζουν..Καλή δύναμη!!
Ηρώ Νέστορα
